Fransa, Piemunt e Europa

Stèmber 2000

An lesend el nümer ed giügn ed Giuventüra, cun stüpur, i l’hai desquatà d’avej scrit “n’imn bel e bun a la Fransa e aj franseis”. A l’é vaire che mi e me amis Prin seguituma an cust debat ch’a resguarda nen mac Piemunt e Fransa ma la posissiun ed nosta patria ant la növa Europa. A cust propòsit im smija ütil spende ancura quaica parola, che dzura i vöj atiré l’atensiun ed tüti ij piemunteisista. Son ant la cunvinsiun ch’a sia possìbil tirene dj’esempi ed cuma, suens, a propòsit ed tante questiun decisive per l’avnì ed nosta tera, nuj is lassuma pijé trop da noste passiun persunaj. E fasend son, i riessuma pi nen a cöje la sustansa dij problema ch’i l’uma da arsolve per la bin ed la causa del Piemunt.

Prima roba: i l’hai mai sogname ed dì che De Gaulle a l’é stait l’architet ed l’ünità europenga. Ed De Gaulle i apressio mac so vorej arzolüment tene l’Inghiltera fora da l’Europa. Per el rest i pösso esse d’acorde ansema Prin. I sun dcò d’acorde ansima el fait che nost avzin ossidentaj a resto ravagià dle maladìe politiche del nassiunalism e del giacubinism.

Mac ch’i penso che, discütenda dla Fransa, a venta cunsideré dl’autr. Prin am arcunoss d’esse un patriot piemunteis. S’i sun un patriot piemunteis a l’é perché i cunosso an perfund la storia d’Italia. Per mi l’Italia a l’é mac üna finsiun geopolìtica, un patchwork creà a la fin del sécol XIX da Fransa e Inghiltera cun el büt d’ampedì l’arnàssita, an furma moderna, dla milenaria ideja imperial mitteleuropenga.

I sun un patriot piemunteis perché i viagio regularment per el mund, i cunosso mutubin d’avzin l’assiun ed l’Italia an sla sena internassiunal e, tüte le vire ch’i sun an cuntat cun cultüre diferente, regularment, i dövo franc vergogneme d’avej an sacocia un pass-port italian.

I sun cunvint che l’ünica manera per sörte da cust sagrin lassane an eredità dla storia a l’é costitüì üna Europa federal forta, andua podej proclamesse sitadin. Propi el géner ed proget che recentement j’alman a l’han proponü e che el minìster franseis a l’ha tost arfüdà. It vëde, Gian Lüc? I suma perfetament d’acorde: ij franseis a sgaro nen n’ocasiun per dimustré d’esse ij pi gross gadan d’Europa. Mac che el Signur a l’ha bütanje tacà ed nosta fruntiera
e ed son, ant el moment ed l’integrassiun del cuntinent, i poduma nen permetse ed ten-ne nen cunt. Dcò perché, ant la midema manera, el destin a l’ha bütà, antra Ruma e el mar Joni, un perfund ed pòpuj ch’a l’han da manca ed nujautr per fene fé la fin dl’Albanìa. Ancöj, a l’é indispensàbil cubié ij franseis, e l’autre gent del cuntinent, a cust badò che, fina a nosti dì, i l’uma sicürà mac nuj cun el cuncurs dj’autr pòpuj dle spassi padan.

A-i é pöj na roba fundamental da cunsideré: campandse ant üna borgna polémica antifranseisa as perd ed mira el fait che propi la Fransa ancöj a l’é el prinsipal pais angagià ant la lota cuntra la globalisassiun, in primis transgénica e lenghìstica. I pölo esse d’acorde che ij franseis a fan son per un cumpless d’inferiurità visavì dj’american. Tütün, am ven d’osservé che se quaidün a serca ed salveme d’un camiun ch’a völ sbergnacheme, am anteressa nen s’a lo fa per la gloria o per qualsissia autra rasun. Am anteressa mac salvé el cül!

Probabilment, Prin a l’ha fasse l’opiniun che mi i vöj “franseisisé” l’Europa an lesend ch’i sun per l’intrudüssiun, an tüte le fonsiun aministrative dl’Üniun Europenga, d’un bilenghism generalisà franc-alman.

Cuma sempe, i sciairuma che la questiun prinsipal a vira anturn ed la lenga. La Grand Patria Europenga dle mie aspirassiun a pöl nen pijé furma sensa un strüment lenghìstic cumün. N’Europa ünìa e suvrana a parlerà mai angleis. S’i voruma n’ Europa ch’a rapresenta quaicos ed pi che j’anteresse dle multinassiunaj e dj’omosessuaj, i l’uma da manca d’un strüment lenghìstic diferent da cul preferì da custe due categurìe. Ancura, s’i dovreisso l’angleis, i seguitrìo a slarghé la stra a l’amnis coltüral ch’Hollywood a spantia an nost cuntinent da pi che sinquant’ani a sa mira. E, arcordumslo tüti, a l’é propi cust amnis ch’a l’é el prim respunsàbil dla degenerassiun ed nosta giuventü e noste custüme. Verament, me car Gian Lüc, vorej fé nasse na növa Europa dovrand la lenga dla nora ed Giovanin Lamera e ed tüta la gent ch’a ven an custi dì a Türin per büté an liquidassiun el travaj ed generassiun ed piemunteis?

No, i l’uma da manca ed segnalética, övre coltüraj, fiction e autre prodüssiun mediàtiche da spantié cun el büt ed creé ne spassi d’infurmassiun cumün nen anglòfun. A l’é mac per es büt sì, sbarüvà dnans a la prospetiva del domini dl’angleis, ch’i fortisso l’ütilisassiun del franseis, che se pöj voruma disse la verità a l’é üna lenga stòrica del Piemunt. Am anteressa nen la nassiun franseisa. Ütilisé ne strüment a völ nen dì aceté la visiun del mund dle Stat d’anduva custa a ven. I faso dj’esempi. La magiuransa dij pòpuj dl’ex- URSS a seguito a parlé Rüssi dcò se minca tant i l’avrìo pi car tiré cuntra lon ch’a ven da Musca. Ij cumbatent irlandeis dl’IRA a parlo angleis fina quand la “democràtica” Angletera a l’ha mnassà ed genossidi sua gent già dal sécol XVII. Ancura, aj nativ american a ven a taj parlé la lenga ed so sassin, quand ch’a devo fé cunosse al rest del mund sua situassiun. E via fort parej, i podrìa fé 1000 esempi ed cust géner.

El franseis a seguita a esse dovrà cuma lenga ed cumünicassiun internassiunal, ancura spantià ant le prinsipal istanse mundiaj. Dzura tüt, Prin am musta ch’a nosta lenga a l’é faita per un 30% ed termo franseis, sensa cunsideré tüti autri mecanism lenghìstic cumün ed costrüssiun del discurs. Son, ch’an curegia el nost lenghista pi vajant s’i me sbalio, a völ dì che, per noste masnà, el franseis a l’é l’instrüment ed cumünicassiun internassiunal pi lest e imedià d’amprende e ütilisé fina an fund. I esisto già dij tipo ed prodüssiun coltürale franc-almane – i penso a la rej televisiva ARTE – ch’a sarìo imediatament bune dcò per ij giuv piemunteis, a cundissiun che cust i arseiveisso la giüsta furmassiun an cust sens.

Se fina a sa mira i cumprendo le rasun del Prin, i arman cumpletament anterduà quand an cunsija ed vardé fantomàtiche lessiun ed “democrassìa” e “toleransa” ch’an vnirìo d’ant el Regn Ünì e da je Stat Ünì. Cuma stòric e espert ed relassiun internassiunaj, am arzültà niente ed parej. E dop l’apruvassiun dl’arserca ansima j’embriun üman e el cas Bernabei, i penso che dcò la pi part dla gent ancamina rendse cunt ed che bela “siviltà” a ven dal mund anglossàssun. Dcò fora ed custi brüsant esempi dla barbàrie anglo-americana, i vorìa savej anduva Prin a tröva dla “siviltà” ant an pais, che fora ed mia opiniun, mac vardand le statistiche, a l’é caraterisà per esse el prim mercà mundial per cunsüm ed droga, avej dui miliun (squasi l’1% dla populassiun!!) ed perzuné an galera (cun sentene d’autr Bernabei de dnans la porta del boja), esse la patria del mangé transgénic, avej pi che 20 miliun ed pòver mendic cumpletament ignorà da la società … i dövo seguité?

Probabilment, se Prin am ìndica j’USA cuma “siviltà”, a l’é perché (varda el paradoss!) i l’han arpià, inserì ant sua visiun del mund, e spantià ant tüt l’ünivers, an fasend dij ravagi sensa mzüra, ij midem prinsipi portà anans dal 1789 da ij nost “amis” franseis. Cuj prinsipi ch’arpresento la vera causa dla ruina sensa fin ed l’Europa dij nost dì, ch’a l’é mac ne zombie ant le man dij pirata angloamerican.

Ancura, per dé un quàder cumplet ed me pensé an sla questiun, i döv rinfacé al Prin so pijé an causa la Spagna ant un discurs europeista. Ti, Gianlüc, i te stüdie le lenghe. Le lenghe a sun d’element essensiaj dle cultüre ma, cuma già dit pi an aut, a definisso nen el cuntest geopolìtic e la sivilisassiun anduva le cultüre a s’inserisso. Per cumprende el sens d’üna siviltà a venta fé n’indàgin cumparativa ch’a venta ch’a pija an cunsiderassiun storia, diplomassìa, gastronomìa, bref, la visiun del mund, la Weltanschauung ch’a anima la vita coletiva d’un pais. S’i pijuma an cunsiderassiun tüt son, la Spagna – parej cuma a l’é staita definìa da l’inflüensa dla Castija e ed Madrid – a l’é ne spassi mac semi-europeng. El soget geopolìtic Spagna a l’é viv e a tröva sua realisassiun e auto-identificassiun mac ant el sentiment dl’Hispanidad, üna sivilisassiun che i artrovuma spantià da Napuli fina l’America del süd.
A l’é anvers custa Hispanidad che as projeto l’energìe e la vöja d’angagesse ant un proget polìtic dij spagnöj. Ti, Gianlüc, cuma piemunteis it artene cunvenient pijé dl’ispirassiun da na roba parija? A la midema manera dla Grecia, je spagnöj a fan part dl’Europa per pür ütilitarism, ma a resto dje strangé ant un cuntinent ch’a-j pussa a gravité luntan daj mar anduva ch’as realisa sua sivilisassiun.

A la finitiva, custa Europa eròtic-püblissitaria dij nosti di a l’é un faliment perché, ultra esse pussà mac da l’ütilitarism mercand, a l’ha pijà andrinta so scoss tüta na serie ed realtà ch’a-j aparteno nen. Tajand cürt, tüta custa polémica an tra mi e Prin a nass da un malinteis ed fund. Ant tüt el so artìcul, Prin as bugia antra diferent riferiment geogràfic e coltüraj ma a messiuna nen l’Almagna. Custa a l’é la vera questiun e sì i vorìa arivé quandi a l’inissi i messiunava le passiun persunaj ch’an ampedisso ed vëde la posta an giög. L’Almagna – el cör ed nost cuntinent, ch’ansema nost Stat piemunteis a l’é sempe stait aleà – a seguità a esse tajà fora da ij nost rasunament.

Desmentiandse dl’Almagna, (e arfüdand la Fransa) l’Europa a ne smija mac definìa da le sivilisassiun semieuropenghe cuma l’anglosàssun, la spagnöla, la greca. Sivilisassiun del “bunör” individual, piene ed mercà, müsica, lüs berlüsente, ritm latin, ma anduva a l’é rigurusament sensa sitadinansa el sens ed la lota e del dover. Ma verament a-i é pi gnün ch’as senta afrusament ümilià an sentendse dì che sua vita a dovrìa ridüvisse a la trilogìa cunsümé-ciulé-amüsesse? El problema a l’é tüt là. L’Europa d’ancöj a möir a cit fö antra arfüd d’avej dle masnà, perversiun sessual assurtìe, imigrassiun sarvaje, mangé transgénic e servitü a l’imperialism coltüral angloamerican perché aj pòpuj a ven impedì ed cunosse sua storia e ed rasuné ansima so avnì. Parej, l’alman, custa lenga maravijusa, che an dovrandla a sun stait esprimü le punte massime del pensé europeng a ven desmentià an Europa a profit ed l’angleis, amponü cun ij bumbardament e l’ocüpassiun militar.

Per deje ed valur a custa lengassa a vanta esse dij sognadur ch’a penso che progenie tipo Kerouac, Melville o qualsissia auta figura “coltürala” da dlà dl’atlàntic a sìo la vera espressiun dl'”anima” americana. Dla povra gent cuma Pavese, ch’a pensava d’esse italian e ch’i savuma bin la fin ch’a la fait. Lon ch’am sagrina l’é che na persuna amportanta per l’avnì del Piemunt cuma el Prin, ant un discurs talment decisiv a vada a pijé an causa Sartre. Mi, s’i döv valüté noste relassiun cun la Fransa, im viso gnanca ch’a sia esistü un persunagi baricc cuma Sartre. Sartre a l’era un pòver blagör, cun la fama ch’a l’ha marciaje ant le cundissiun ed penusa sciavitü dl’Europa dj’ani ‘60 e ‘70. Ma cosa a intra son cun la valütassiun d’üna cumpunent fundamental dl’anima europenga? Mi, i preferisso valüté la Fransa cuma model ed lon ch’i podrìa esse el Piemunt. An Fransa a sun realtà ed tüit ij di l’ordin ant le stra, la certësa del drit, la qualità dla vita e la solidarietà social. Tüit valur capitaj, co-sustansiaj a l’esse piemunteis e europeng che l’Italia a l’ha fait squasi sparì ante nujautr e che el mund anglosàssun a l’ha mai cunossü.

Fé dla polémica anti-franseisa a l’ha mutubin ed motiv e a l’é sigürament franc piemunteis (cuma l’é franc piemunteis avej tëma ed sua lenga e sua identità). I podrìa felo dcò mi sensa andé cuntra gnün dij me prinsipi. El problema a l’é che, fasend parej, i darìa na mutivassiun ülteriura per grupesse al mit ed la “République” a tüti ij franseis dübius a propòsit dla blaga ed sua nassiun. Mi sai che gent parija a-i n’esist e i perdo nen la speransa ed
grupeje a cul proget che, mac chiel, a pöl fene sörte dla decadensa anduva as trovuma ancöj a forsa ed seguité el model anglossàssun. Cust proget, i vöj arpetme, a l’é n’Europa politica, pussà da un proget d’alternativa al liberism, bilenga francalmana, anduva nosta Patria piemunteisa a l’avrà so bunör da l’esse el trat d’üniun antra sue diferente anime.

A la finitiva, si i voluma discüte ed nost raport ansema la Fransa sërcuma da parte da situassiun cuncrete, sensa desmentiesse dla storia, ma lassand da part sombr persunagi inteletuaj e pòpuj ch’a resto bin luntan da l’auténtica definissiun d’Europa.

Mac parej a-i sürtrà cul auténtic debat ch’a l’é fundamental per definì cul ch’i voruma ch’a sia nost destin.

© 2016 Fondazione Enrico Eandi
Via G. B. Bricherasio, 8 | 10128 - Torino
P.IVA 10168490018
www.fondazioneenricoeandi.it